Table of contents
ในหน้านี้มีอะไร
แผลในปากจากการรักษามะเร็ง: oral mucositis คืออะไร
คำตอบสั้น ๆ
แผลในปากจากการรักษามะเร็ง หรือภาวะเยื่อบุช่องปากอักเสบ (oral mucositis) เป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยจากเคมีบำบัดและการฉายแสงบริเวณศีรษะและคอ เกิดจากการที่เยื่อบุช่องปากบอบบางและซ่อมแซมตัวเองได้ช้าลงระหว่างการรักษา ทำให้แดง แสบ และเป็นแผล โดยทั่วไปทีมแพทย์จะเฝ้าระวังและดูแลเรื่องนี้ร่วมไปกับการรักษาหลัก
หมวดนี้ช่วยอะไรคุณ
เข้าใจแผลในปากจากการรักษา ตั้งแต่สาเหตุถึงระยะเวลา
หมวดนี้ช่วยให้คุณเข้าใจภาพรวมของแผลในปากที่เกิดจากการรักษามะเร็ง ตั้งแต่สาเหตุ ความแตกต่างระหว่างแผลจากคีโมและจากฉายแสง ระดับความรุนแรง ช่วงเวลาที่มักเกิดและหาย ไปจนถึงปัญหาปากแห้งและการติดเชื้อที่อาจพบร่วม
เนื้อหาเป็นข้อมูลเพื่อความเข้าใจและใช้คุยกับทีมรักษา ไม่ใช่การแนะนำยาหรือวิธีการรักษาเฉพาะ
ข้อมูลนี้ใช้เพื่อการศึกษา ไม่แทนคำแนะนำเฉพาะรายจากทีมแพทย์
ทำไมการรักษามะเร็งทำให้เกิดแผลในปาก
เยื่อบุช่องปากเป็นเนื้อเยื่อที่ผลัดเปลี่ยนและซ่อมแซมตัวเองเร็ว ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่ทำให้ได้รับผลกระทบจากการรักษาที่มุ่งเป้าเซลล์ที่แบ่งตัวเร็วอย่างเคมีบำบัดและการฉายแสง เมื่อการซ่อมแซมช้าลง เยื่อบุจึงบางลง แดง แสบ และเกิดแผลได้ง่ายขึ้น
ความรุนแรงแตกต่างกันในแต่ละคน ขึ้นกับชนิดและขนาดของการรักษา บริเวณที่ฉายแสง และปัจจัยอื่น ๆ ทีมแพทย์มักประเมินและเฝ้าระวังเรื่องนี้ตั้งแต่ก่อนเริ่มการรักษา
เลือกอ่านตามสิ่งที่กำลังเจอ
แต่ละหัวข้ออธิบายรายละเอียดของภาวะแผลในปากจากการรักษา
Oral mucositis คืออะไร เกิดขึ้นได้อย่างไร
ทำความเข้าใจนิยาม กลไก และภาพรวมของภาวะนี้แบบเข้าใจง่าย
อ่านต่อ หัวข้อ 2แผลในปากจากคีโม vs จากฉายแสง ต่างกันอย่างไร
ทั้งสองแบบมีจุดเหมือนและต่าง ทั้งช่วงเวลาเกิดและบริเวณที่พบ
อ่านต่อ หัวข้อ 3ระดับความรุนแรงของแผลในปาก
แผลในปากมีตั้งแต่ระคายเล็กน้อยจนถึงรุนแรง ทีมแพทย์ประเมินอย่างไร
อ่านต่อ หัวข้อ 4แผลในปากเริ่มเมื่อไร อยู่กี่วัน หายเมื่อไร
ช่วงเวลาคร่าว ๆ ที่มักพบ เพื่อให้ตั้งรับและวางแผนดูแลได้
อ่านต่อ หัวข้อ 5ปากแห้ง น้ำลายน้อยจากฉายแสง
ภาวะปากแห้ง (xerostomia) ที่พบร่วม และทำไมจึงทำให้ไม่สบายปาก
อ่านต่อ หัวข้อ 6การติดเชื้อในปากระหว่างรักษา
เมื่อภูมิคุ้มกันต่ำ เชื้อรา ไวรัส หรือแบคทีเรียในปากควรระวังอย่างไร
อ่านต่อแผลนี้พบบ่อยและมีช่วงเวลาของมัน
แผลในปากจากการรักษาเป็นภาวะที่พบบ่อยและมักมีช่วงเวลาของมัน หลายกรณีแผลจะค่อย ๆ ดีขึ้นหลังจบรอบการรักษาหรือเมื่อร่างกายฟื้นตัว
การดูแลช่องปากอย่างอ่อนโยนและการสื่อสารกับทีมรักษาอย่างสม่ำเสมอ อาจช่วยให้รับมือกับช่วงเวลานี้ได้เป็นระบบและปลอดภัยขึ้น ทั้งนี้ความรุนแรงและระยะเวลาต่างกันในแต่ละคน จึงควรยึดคำแนะนำของทีมที่ดูแลเป็นหลัก
เมื่อไรที่ไม่ควรรอ
หากมีไข้ระหว่างคีโม แผลในปากที่เลือดออกไม่หยุด เจ็บจนกินหรือดื่มไม่ได้จนเสี่ยงขาดน้ำ หรือกลืนและหายใจลำบากมากขึ้น ควรติดต่อทีมแพทย์ที่ดูแลโดยไม่ต้องรอ
อ่านต่อ สัญญาณอันตรายของแผลในปากที่ต้องรีบแจ้งทีมรักษาคำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับแผลในปากจากการรักษา
เพราะการรักษามุ่งเป้าเซลล์ที่แบ่งตัวเร็ว ซึ่งรวมถึงเซลล์เยื่อบุช่องปากด้วย เมื่อการซ่อมแซมเยื่อบุช้าลง จึงเกิดการอักเสบ แสบ และเป็นแผลได้ง่ายขึ้น เป็นผลข้างเคียงที่พบได้บ่อย
หลายกรณีแผลจะค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อจบรอบการรักษาหรือร่างกายฟื้นตัว แต่ระยะเวลาต่างกันในแต่ละคน การดูแลช่องปากอย่างอ่อนโยนและการปรึกษาทีมรักษาช่วยให้ช่วงนี้ผ่านไปได้สบายขึ้น
มีทั้งจุดเหมือนและต่าง โดยทั่วไปแผลจากคีโมมักเกิดทั่วช่องปากและสัมพันธ์กับรอบยา ส่วนแผลจากฉายแสงมักอยู่ในบริเวณที่ได้รับรังสีและอาจอยู่นานกว่า รายละเอียดอ่านได้ในหัวข้อเปรียบเทียบ
ควรแจ้งตั้งแต่เริ่มรู้สึกผิดปกติ เพราะทีมรักษาจะช่วยประเมินและวางแผนดูแลได้เหมาะสมขึ้น โดยเฉพาะถ้ามีไข้ เลือดออก หรือกินดื่มไม่ได้ ควรแจ้งทันที
หมายเหตุจากกองบรรณาธิการ
เนื้อหาในหมวดนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับแผลในปากที่เกิดจากการรักษามะเร็ง ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล และไม่ใช้แทนการพบแพทย์ ผู้ที่กำลังรักษามะเร็งควรทำงานร่วมกับทีมแพทย์ที่ดูแลเสมอ
แหล่งอ้างอิงทั่วไป
- National Cancer Institute (NCI) — Oral Complications of Chemotherapy and Head/Neck Radiation
- MASCC/ISOO — แนวทางทั่วไปเกี่ยวกับการดูแลภาวะเยื่อบุช่องปากอักเสบ (oral mucositis)
- สถาบันมะเร็งแห่งชาติ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข — ข้อมูลการดูแลผู้ป่วยมะเร็ง
เรียบเรียงโดย: ทีมบรรณาธิการเว็บไซต์ www.แผลในปากมะเร็ง.com / ตรวจทานเชิงผลิตภัณฑ์และความเหมาะสมของถ้อยคำโดย: ทีม Eureka Pharma
Sources / editorial basis
แหล่งอ้างอิงและกรอบข้อมูล
เนื้อหาหน้านี้เรียบเรียงจากแหล่งข้อมูลการแพทย์และแนวทางดูแลผู้ป่วยมะเร็งที่น่าเชื่อถือ โดยปรับภาษาให้อ่านง่ายสำหรับผู้ป่วยและญาติ
- NHS — Mouth cancer symptomsสัญญาณที่ควรให้แพทย์หรือทันตแพทย์ตรวจ เช่น แผลในปากนานกว่า 3 สัปดาห์ ก้อน ฝ้าขาว/ฝ้าแดง หรือกลืน/พูดลำบาก
- Cancer Research UK — Symptoms of mouth and oropharyngeal cancerอาการที่ควรสังเกต เช่น แผลไม่หาย ก้อน ปวดในปาก ฝ้าขาว/แดง และน้ำหนักลด
- NCI — Oral Complications of Cancer Therapies (PDQ®)ภาวะแทรกซ้อนในช่องปากจากการรักษามะเร็ง เช่น mucositis, infection, salivary gland dysfunction, taste dysfunction และ pain
- NCI/NCBI — Oral Complications of Cancer Therapies, patient summaryข้อมูลสำหรับผู้ป่วยเรื่อง oral mucositis จากเคมีบำบัดและฉายแสง รวมถึงกรอบเวลาโดยทั่วไป
- MASCC/ISOO — Clinical Practice Guidelines for Mucositisแนวทางวิชาชีพสำหรับ mucositis จาก cancer therapy