แผลในปากมะเร็งความรู้เรื่องแผลในปากที่เกี่ยวกับมะเร็ง

Table of contents

ในหน้านี้มีอะไร

  1. การตรวจคัดกรองเบื้องต้นทำอย่างไร
  2. เจ็บไหม ใช้เวลานานไหม
  3. ไปตรวจที่ไหนได้บ้าง
  4. เมื่อไรที่ไม่ควรรอ
แผลที่ควรให้แพทย์ตรวจ

ตรวจคัดกรองมะเร็งช่องปากทำอย่างไร เจ็บไหม ที่ไหน

คำตอบสั้น ๆ

การตรวจคัดกรองมะเร็งช่องปากเบื้องต้นส่วนใหญ่เป็นการที่แพทย์หรือทันตแพทย์ดูและคลำภายในช่องปากและลำคอ ซึ่งไม่เจ็บและใช้เวลาไม่นาน เริ่มต้นได้ที่ทันตแพทย์ คลินิก หรือโรงพยาบาลใกล้บ้าน หากพบรอยที่ควรตรวจเพิ่ม แพทย์จึงค่อยพิจารณาขั้นตอนอื่น การเข้าใจกระบวนการช่วยให้ไปตรวจได้อย่างสบายใจขึ้น

ภาพประกอบทันตแพทย์กำลังตรวจช่องปากผู้ป่วยชาวไทยอย่างอ่อนโยนในคลินิก บรรยากาศสบายใจ
การตรวจคัดกรองเบื้องต้นส่วนใหญ่เป็นการดูและคลำที่ไม่เจ็บ

หลายคนลังเลที่จะไปตรวจช่องปาก เพราะไม่รู้ว่าจะต้องเจออะไร และกลัวว่าจะเจ็บหรือยุ่งยาก ความไม่รู้นี้เองที่บางครั้งทำให้คนเลื่อนการไปตรวจออกไป หน้านี้จะอธิบายว่าการตรวจคัดกรองมะเร็งช่องปากทำอย่างไร เจ็บไหม ไปที่ไหนได้บ้าง และควรเตรียมตัวอย่างไร เพื่อให้การตัดสินใจไปตรวจเป็นเรื่องที่สบายใจขึ้น

การตรวจคัดกรองเบื้องต้นทำอย่างไร

การตรวจคัดกรองมะเร็งช่องปากเบื้องต้นเป็นกระบวนการที่ไม่ซับซ้อน ส่วนใหญ่ประกอบด้วยการที่แพทย์หรือทันตแพทย์ดูและคลำเพื่อสังเกตความผิดปกติ

1

สอบถามอาการและประวัติ

แพทย์จะถามว่าแผลหรือรอยที่กังวลเริ่มเมื่อไร มีอาการอย่างไร และมีปัจจัยเสี่ยงหรือไม่ ข้อมูลที่คุณจดมาจะช่วยตรงนี้

2

ดูภายในช่องปาก

แพทย์จะดูทั่วช่องปาก ทั้งลิ้น กระพุ้งแก้ม เพดาน เหงือก และใต้ลิ้น เพื่อสังเกตแผล รอยฝ้า หรือความผิดปกติของสีและพื้นผิว

3

คลำบริเวณช่องปากและลำคอ

แพทย์อาจใช้นิ้วคลำเบา ๆ ในช่องปากและบริเวณลำคอเพื่อตรวจหาก้อนหรือต่อมน้ำเหลืองที่ผิดปกติ ขั้นตอนนี้ไม่เจ็บ

4

ให้คำแนะนำหรือส่งต่อ

หากไม่พบสิ่งผิดปกติ แพทย์จะแนะนำการดูแลและสังเกตต่อ แต่หากพบรอยที่ควรตรวจเพิ่ม จะอธิบายขั้นตอนถัดไปหรือส่งต่อผู้เชี่ยวชาญ

เจ็บไหม ใช้เวลานานไหม

การตรวจคัดกรองเบื้องต้นไม่เจ็บและใช้เวลาไม่นาน เพราะเป็นการดูและคลำเป็นหลัก หลายครั้งทันตแพทย์ทำเป็นส่วนหนึ่งของการตรวจสุขภาพช่องปากตามปกติอยู่แล้ว ความรู้สึกไม่ต่างจากการตรวจฟันทั่วไป สิ่งที่อาจทำให้กังวลมากกว่าคือการรอผลหากต้องตรวจเพิ่ม แต่ขั้นตอนการคัดกรองเองนั้นเรียบง่าย

ไปตรวจที่ไหนได้บ้าง

จุดเริ่มต้นที่ดีคือทันตแพทย์ ไม่ว่าจะเป็นคลินิกทันตกรรมหรือแผนกทันตกรรมในโรงพยาบาล เพราะทันตแพทย์ตรวจช่องปากเป็นประจำและคุ้นเคยกับการสังเกตความผิดปกติ นอกจากนี้สามารถปรึกษาแพทย์ที่โรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลใกล้บ้านได้ หากมีอาการอื่นร่วมที่น่ากังวล สำหรับผู้ที่กำลังรักษามะเร็งอยู่แล้ว ทีมรักษาจะดูแลเรื่องช่องปากเป็นส่วนหนึ่งของการรักษาด้วย

การไปตรวจคือการดูแลตัวเอง ไม่ใช่เรื่องน่ากลัว

การไปตรวจไม่ได้แปลว่าคุณคิดว่าตัวเองเป็นมะเร็ง แต่เป็นการคัดกรองเพื่อความสบายใจและเพื่อหาสาเหตุของแผลหรือรอยที่กังวล ส่วนใหญ่แล้วผลการตรวจช่วยให้โล่งใจ และหากพบสิ่งที่ต้องดูแล การพบเนิ่น ๆ ก็ช่วยให้วางแผนได้เหมาะสมขึ้น

ภาพประกอบขั้นตอนการตรวจคัดกรองช่องปากแบบเข้าใจง่าย
ขั้นตอนการตรวจเรียบง่ายและไม่ซับซ้อน
ภาพประกอบให้กำลังใจว่าการไปตรวจคือการดูแลตัวเอง
การไปตรวจคือการดูแลตัวเอง ส่วนใหญ่ช่วยให้โล่งใจ

เมื่อไรที่ไม่ควรรอ

หากมีแผลที่เลือดออกไม่หยุด ก้อนที่โตเร็ว กลืนหรือพูดลำบากมากขึ้น หรือเป็นผู้ที่กำลังรักษามะเร็งหรือภูมิคุ้มกันต่ำแล้วมีไข้ร่วม ควรติดต่อแพทย์โดยไม่ต้องรอรอบการตรวจปกติ

อ่านต่อ สัญญาณอันตรายของแผลในปากที่ต้องรีบแจ้งทีมรักษา
คำถามที่พบบ่อย

คำถามที่พบบ่อยเรื่องการตรวจคัดกรอง

การตรวจคัดกรองเบื้องต้นส่วนใหญ่เป็นการดูและคลำในช่องปากและลำคอ ซึ่งไม่เจ็บ ใช้เวลาไม่นาน หากแพทย์พบสิ่งที่ควรตรวจเพิ่มจึงค่อยพิจารณาขั้นตอนอื่น

เริ่มต้นได้ที่ทันตแพทย์หรือคลินิกทันตกรรม โรงพยาบาล หรือสถานพยาบาลใกล้บ้าน ทันตแพทย์มักตรวจช่องปากเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลอยู่แล้ว และจะส่งต่อผู้เชี่ยวชาญหากจำเป็น

ไม่ต้องเตรียมตัวเป็นพิเศษ แต่ควรจดไว้ว่าแผลหรือรอยที่กังวลเริ่มเมื่อไร ลักษณะเป็นอย่างไร และมีอาการอื่นร่วมหรือไม่ เพื่อเล่าให้แพทย์ฟังได้ครบ

หากแพทย์พบรอยที่ควรตรวจเพิ่ม อาจพิจารณาการตรวจเพิ่มเติม เช่น การตัดชิ้นเนื้อเล็กน้อยไปตรวจ ซึ่งเป็นวิธีที่ช่วยหาสาเหตุที่ชัดเจน แพทย์จะอธิบายขั้นตอนและความจำเป็นให้ทราบก่อน

หมายเหตุจากกองบรรณาธิการ

เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับการตรวจคัดกรองมะเร็งช่องปาก ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล และไม่ใช้แทนการพบแพทย์ ขั้นตอนจริงอาจต่างกันไปตามสถานพยาบาลและดุลยพินิจของแพทย์

แหล่งอ้างอิงทั่วไป

  • National Cancer Institute (NCI) — Oral Cavity Cancer Screening
  • สถาบันมะเร็งแห่งชาติ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข — การตรวจคัดกรองมะเร็งช่องปาก
  • NHS — Mouth cancer และคำแนะนำเรื่องการตรวจ

เรียบเรียงโดย: ทีมบรรณาธิการเว็บไซต์ www.แผลในปากมะเร็ง.com / ตรวจทานเชิงผลิตภัณฑ์และความเหมาะสมของถ้อยคำโดย: ทีม Eureka Pharma

Sources / editorial basis

แหล่งอ้างอิงและกรอบข้อมูล

เนื้อหาหน้านี้เรียบเรียงจากแหล่งข้อมูลการแพทย์และแนวทางดูแลผู้ป่วยมะเร็งที่น่าเชื่อถือ โดยปรับภาษาให้อ่านง่ายสำหรับผู้ป่วยและญาติ

  1. NHS — Mouth cancer symptomsสัญญาณที่ควรให้แพทย์หรือทันตแพทย์ตรวจ เช่น แผลในปากนานกว่า 3 สัปดาห์ ก้อน ฝ้าขาว/ฝ้าแดง หรือกลืน/พูดลำบาก
  2. Cancer Research UK — Symptoms of mouth and oropharyngeal cancerอาการที่ควรสังเกต เช่น แผลไม่หาย ก้อน ปวดในปาก ฝ้าขาว/แดง และน้ำหนักลด
  3. NCI — Oral Complications of Cancer Therapies (PDQ®)ภาวะแทรกซ้อนในช่องปากจากการรักษามะเร็ง เช่น mucositis, infection, salivary gland dysfunction, taste dysfunction และ pain
  4. NCI/NCBI — Oral Complications of Cancer Therapies, patient summaryข้อมูลสำหรับผู้ป่วยเรื่อง oral mucositis จากเคมีบำบัดและฉายแสง รวมถึงกรอบเวลาโดยทั่วไป
  5. MASCC/ISOO — Clinical Practice Guidelines for Mucositisแนวทางวิชาชีพสำหรับ mucositis จาก cancer therapy