ดูแลริมฝีปากและมุมปากระหว่างการรักษามะเร็ง
ระหว่างรักษามะเร็ง ปากแห้งและน้ำลายน้อยทำให้ ริมฝีปากแห้งแตกและมุมปากอักเสบ ได้ง่าย การดูแลที่ปลอดภัยคือ รักษาความชุ่มชื้นด้วยการจิบน้ำบ่อย ๆ ทาผลิตภัณฑ์บำรุงริมฝีปากที่อ่อนโยนเป็นประจำ หลีกเลี่ยงการเลียหรือลอกขุยริมฝีปาก และดูแลมุมปากให้สะอาดและแห้งพอดี หากมุมปากแดง เจ็บ มีรอยแตกลึก หรือมีคราบขาว ควรปรึกษาทีมแพทย์ เพราะบางครั้งอาจมีการติดเชื้อร่วมที่ต้องดูแลเพิ่มเติม
ทำไมริมฝีปากและมุมปากแห้งแตกในช่วงนี้
ในช่วงรักษามะเร็ง โดยเฉพาะเมื่อมีปากแห้งจากการฉายแสงบริเวณศีรษะและคอหรือจากยาบางชนิด น้ำลายที่ช่วยหล่อลื่นตามธรรมชาติจะลดลง ริมฝีปากและมุมปากซึ่งบางและสัมผัสอากาศตลอดเวลาจึง แห้ง ลอกขุย และแตกได้ง่าย มุมปากที่อับชื้นสลับแห้งก็อาจอักเสบหรือเป็นแผลเล็ก ๆ ได้
แม้จะดูเป็นเรื่องเล็ก แต่ริมฝีปากแตกและมุมปากเจ็บรบกวนการกิน การพูด และการอ้าปากทำความสะอาด การดูแลให้ชุ่มชื้นสม่ำเสมอจึงช่วยให้สบายตัวขึ้นมาก
ดูแลริมฝีปากและมุมปากอย่างไรให้ปลอดภัย
รักษาความชุ่มชื้น
จิบน้ำบ่อย ๆ และทาผลิตภัณฑ์บำรุงริมฝีปากที่อ่อนโยนเป็นประจำ โดยเฉพาะก่อนนอนและหลังทำความสะอาด
อย่าเลียหรือลอกขุย
การเลียริมฝีปากทำให้ยิ่งแห้ง และการลอกขุยทำให้เป็นแผล ควรปล่อยให้บำรุงและหายเองอย่างนุ่มนวล
ดูแลมุมปากให้สะอาดและแห้งพอดี
เช็ดมุมปากเบา ๆ ให้สะอาดหลังอาหาร ไม่ให้อับชื้นสะสม แต่ก็ไม่ปล่อยให้แห้งแตก
เลี่ยงสิ่งที่ระคาย
หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ริมฝีปากที่มีกลิ่นแรง เมนทอล หรือส่วนผสมที่ทำให้แสบ
ควรทำ และควรเลี่ยง
🌿 ควรทำ
- ทาบำรุงริมฝีปากที่อ่อนโยนเป็นประจำ
- จิบน้ำบ่อย ๆ รักษาความชุ่มชื้นทั้งปากและริมฝีปาก
- เช็ดมุมปากเบา ๆ ให้สะอาดหลังอาหาร
- สังเกตมุมปาก/ริมฝีปาก หากแย่ลงให้แจ้งทีมแพทย์
🚫 ควรเลี่ยง
- เลียริมฝีปากหรือลอกขุยที่แห้ง
- ผลิตภัณฑ์ริมฝีปากกลิ่นแรง/เมนทอล/ที่ทำให้แสบ
- ปล่อยมุมปากอับชื้นหรือแห้งแตกโดยไม่ดูแล
- แกะหรือดึงสะเก็ดที่มุมปาก
เมื่อริมฝีปากและเยื่อบุไวพร้อมกัน
ช่วงที่ทั้งริมฝีปากและเยื่อบุในปากบอบบาง การดูแลความชุ่มชื้นและการ ลดการเสียดสีบริเวณที่ไว ไปพร้อมกันช่วยให้สบายขึ้น อ่านแนวคิดการลดการเสียดสีเพิ่มได้ที่ barrier care สำหรับแผลในปาก ทั้งนี้ควรปรึกษาทีมแพทย์ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์ใด ๆ และไม่ใช่การรักษาแผลหรือใช้แทนการดูแลทางการแพทย์
เมื่อไรควรปรึกษาทีมแพทย์
หากมุมปากแดง บวม เจ็บมาก มีรอยแตกลึก มีคราบขาว หรือริมฝีปาก/มุมปากแย่ลงเรื่อย ๆ ทั้งที่ดูแลแล้ว ควรปรึกษาทีมแพทย์ เพราะบางครั้งอาจมีการติดเชื้อร่วม เช่น เชื้อราหรือแบคทีเรีย ที่ต้องดูแลเพิ่มเติมภายใต้คำแนะนำของทีมรักษา
คำถามที่พบบ่อย
หลายกรณีผลิตภัณฑ์บำรุงริมฝีปากที่อ่อนโยน ไม่มีกลิ่นแรงหรือเมนทอล ใช้ดูแลความชุ่มชื้นได้ แต่ควรเลี่ยงสูตรที่ทำให้แสบ และหากไม่แน่ใจ ควรสอบถามทีมแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลถึงทางเลือกที่เหมาะกับช่วงรักษา
ดูแลความสะอาดและความชุ่มชื้นเบื้องต้นได้ แต่หากมุมปากแดง เจ็บมาก แตกลึก หรือมีคราบขาว อาจมีการติดเชื้อร่วม ควรปรึกษาทีมแพทย์เพื่อประเมินและดูแลเพิ่มเติม
อาจจิบน้ำเป็นระยะ ทาบำรุงริมฝีปากก่อนนอน และปรับความชื้นในห้อง หากปากแห้งรบกวนการนอนหรือการกินมาก ควรแจ้งทีมแพทย์ เพราะมีแนวทางช่วยจัดการปากแห้งเพิ่มเติม
ไม่ควรลอกหรือแกะขุยริมฝีปาก เพราะทำให้เป็นแผลและเจ็บมากขึ้น ควรทาบำรุงให้ชุ่มชื้นและปล่อยให้ขุยหลุดเองอย่างนุ่มนวล
อ่านต่อในหมวดเดียวกัน
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- แนวทางการดูแลปากแห้ง (xerostomia) และริมฝีปากในผู้ป่วยที่ได้รับการฉายรังสีบริเวณศีรษะและคอ
- ข้อมูลสำหรับผู้ป่วยเรื่องการดูแลริมฝีปากและมุมปากระหว่างการรักษามะเร็ง
- คำแนะนำการดูแลแบบประคับประคองด้านช่องปาก (supportive oral care) สำหรับผู้ป่วยมะเร็ง
หมายเหตุบรรณาธิการ: เนื้อหานี้เรียบเรียงเพื่อให้ผู้ป่วยและญาติเข้าใจภาพรวมการดูแลช่องปากอย่างปลอดภัย ไม่ได้ระบุยา ขนาดยา หรือโปรโตคอลการรักษา และไม่ใช้แทนคำแนะนำของทีมแพทย์ที่ดูแลผู้ป่วยแต่ละราย
Sources / editorial basis
แหล่งอ้างอิงและกรอบข้อมูล
เนื้อหาหน้านี้เรียบเรียงจากแหล่งข้อมูลการแพทย์และแนวทางดูแลผู้ป่วยมะเร็งที่น่าเชื่อถือ โดยปรับภาษาให้อ่านง่ายสำหรับผู้ป่วยและญาติ
- NHS — Mouth cancer symptomsสัญญาณที่ควรให้แพทย์หรือทันตแพทย์ตรวจ เช่น แผลในปากนานกว่า 3 สัปดาห์ ก้อน ฝ้าขาว/ฝ้าแดง หรือกลืน/พูดลำบาก
- Cancer Research UK — Symptoms of mouth and oropharyngeal cancerอาการที่ควรสังเกต เช่น แผลไม่หาย ก้อน ปวดในปาก ฝ้าขาว/แดง และน้ำหนักลด
- NCI — Oral Complications of Cancer Therapies (PDQ®)ภาวะแทรกซ้อนในช่องปากจากการรักษามะเร็ง เช่น mucositis, infection, salivary gland dysfunction, taste dysfunction และ pain
- NCI/NCBI — Oral Complications of Cancer Therapies, patient summaryข้อมูลสำหรับผู้ป่วยเรื่อง oral mucositis จากเคมีบำบัดและฉายแสง รวมถึงกรอบเวลาโดยทั่วไป
- MASCC/ISOO — Clinical Practice Guidelines for Mucositisแนวทางวิชาชีพสำหรับ mucositis จาก cancer therapy
เรียบเรียงโดย: ทีมบรรณาธิการเว็บไซต์ www.แผลในปากมะเร็ง.com
ตรวจทานเชิงผลิตภัณฑ์และความเหมาะสมของถ้อยคำโดย: ทีม Eureka Pharma
ข้อมูลในหน้านี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล และไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือการดูแลจากทีมแพทย์ที่ดูแลผู้ป่วย หากกำลังรักษามะเร็งอยู่ ควรปรึกษาแพทย์ ทันตแพทย์ หรือทีมรักษาก่อนปรับการดูแลช่องปากหรือใช้ผลิตภัณฑ์ใด ๆ